دلایل تقلید کودکان از بزرگسالان؛ روان‌شناسی الگوبرداری در کودکان

 

از دوران نوپایی تا نوجوانی، تقلید اصلی‌ترین تکنیک برای یادگیری، رشد گفتار، درک واکنش‌ها به محرک‌های بیرونی و پاسخ‌های عاطفی به موقعیت‌های مختلف بوده است. دلایل تقلید کودکان از بزرگسالان ریشه‌ای عمیق در روان‌شناسی ما دارد. اگر تمرکزمان را روی این سؤال بگذاریم که «چرا کودکان از بزرگسالان تقلید می‌کنند؟»، به دیدگاه و درک عمیق‌تری درباره نحوه یادگیری زبان، هنجارهای اجتماعی، پرورش همدلی و ساختِ حس هویت در کودکان دست می‌یابیم. بنابراین، روان‌شناسی تقلید به جنبه‌ای بسیار مهم از خودسازی و شکل‌گیری مفهوم «خود» در کودک تبدیل می‌شود.

 

تقلید به عنوان مکانیزم اصلی یادگیری در کودکان

 

برای درک بهتر دلایل تقلید کودکان از بزرگسالان، باید به آزمایش معروف «عروسک بوبو» نگاه کنیم. آلبرت بندورا، روان‌شناس برجسته، این آزمایش را در سال ۱۹۶۱ انجام داد. این آزمایش بخش مهمی از «نظریه یادگیری اجتماعی» او را تشکیل می‌دهد.

این پژوهش نشان داد که کودکان از طریق مشاهده و تقلید رفتارهای دیگران یاد می‌گیرند. آن‌ها فقط از طریق تجربه مستقیم یاد نمی‌گیرند. این مطالعه همچنین نشان داد که این یادگیری حتی بدون نیاز به پیامدهای منفی صورت می‌گیرد. کودکانی که رفتار تهاجمی یک بزرگسال نسبت به عروسک را تماشا کرده بودند، با احتمال بیشتری همان پرخاشگری را تکرار می‌کردند. این موضوع منجر به شکل‌گیری نظریه یادگیری اجتماعی شد. این نظریه می‌گوید که رفتارها از طریق مشاهده، تقلید و الگوبرداری آموخته می‌شوند.

کودکان از طریق یادگیری مشاهده‌ای، هم رفتارهای مثبت و هم رفتارهای منفی را تقلید می‌کنند. بزرگسالان، به ویژه والدین، سرپرستان و معلمان، به عنوان الگوهایی بسیار قدرتمند عمل می‌کنند. آن‌ها اغلب ناخواسته به افعال، رفتارها و نگرش‌های کودکان شکل می‌دهند. همان‌طور که بندورا تأکید می‌کرد، تشویق یا تقویتِ رفتار همیشه برای یادگیری ضروری نیست. گاهی صرفاً دیدن یک رفتار کافی است تا کودک آن را درونی کند.

 

شروع تقلید از دوران نوزادی؛ اولین نشانه‌های دلایل تقلید کودکان از بزرگسالان

 

تحقیقات ملتسوف و مور (۱۹۷۷) نشان می‌دهد که تقلید در مراحل بسیار اولیه رشد آغاز می‌شود. محققان در این پژوهش دریافتند که نوزادان حتی در سن دو هفته‌ای می‌توانند حرکات صورت را تقلید کنند. مثلاً بیرون آوردن زبان یا باز کردن دهان. این تقلیدِ زودهنگام نشان می‌دهد که انسان‌ها از بدو تولد به لحاظ زیستی برای یادگیری از طریق تعاملات اجتماعی مجهز شده‌اند.

اندرو ملتسوف بعداً فرضیه «مثل من» (Like Me) را مطرح کرد. او استدلال نمود که تقلید به نوزادان کمک می‌کند تا با دیگران ارتباط برقرار کنند. آن‌ها رفتارهای مشاهده‌شده را روی بدن خود تطبیق می‌دهند. این فرآیند فقط یک کپی‌برداری ساده نیست. این فرآیند درباره درک نیت‌ها و احساساتِ پشتِ آن اقدام است. این عنصر پایه‌ای شناخت اجتماعی به شمار می‌رود.

نقش نورون‌های آینه‌ای در دلایل تقلید کودکان از بزرگسالان

 

یکی از مهم‌ترین دلایل تقلید کودکان از بزرگسالان، وجود نورون‌های آینه‌ای در مغز آن‌هاست. علوم اعصاب با کشف «نورون‌های آینه‌ای» توضیح بیشتری در این باره ارائه می‌دهد. این سلول‌های عصبی هم زمانی که فرد خودش کاری را انجام می‌دهد و هم زمانی که انجام آن کار را در دیگری مشاهده می‌کند، فعال می‌شوند. این مکانیزم آینه‌ای توضیح می‌دهد که چرا تقلید تا این حد طبیعی به نظر می‌رسد. مغز طوری سیم‌کشی شده که ادراک و عمل را به هم متصل کند. برای کودکان، این ساختار عصبی امکان جذب و تکرار سریع رفتارهای بزرگسالان را فراهم می‌سازد.

یادگیری فرهنگی و اهداف مشترک در تقلید کودکان

 

تقلید کودکان تصادفی نیست، بلکه اغلب انتخابی و هدفمند است. طبق تحقیقات توماسلو و همکاران (۲۰۰۵)، کودکان خردسال فقط رفتارهای سطحی را کپی نمی‌کنند. آن‌ها تلاش می‌کنند اهداف و نیاتِ پشت آن اقدامات را درک کنند. این ظرفیت برای درکِ اهدافِ مشترک، به انسان‌ها اجازه می‌دهد دانشِ پیچیده فرهنگی را در طول نسل‌ها منتقل کنند.

به همین ترتیب، گرگلی و سیبرا (۲۰۰۵) نظریه «پداگوژی طبیعی» را مطرح کردند. این نظریه می‌گوید کودکان به شدت نسبت به نشانه‌هایی که نشان می‌دهد یک بزرگسال سعی دارد چیزی به آن‌ها یاد دهد، حساس هستند. استفاده از ژست‌های حرکتی، تماس چشمی یا یک لحن خاص، مانند یک زنگ هشدار برای کودکان عمل می‌کند. آن‌ها فرصت یادگیری را تشخیص می‌دهند و با احتمال بیشتری آن رفتار را تقلید می‌کنند.

 

تقلید به عنوان ابزار شکل‌گیری هویت در کودکان

 

تقلید نقش بسیار مهمی هم در شکل‌گیری مفهوم «خود» و هویت بازی می‌کند. کودکان هنگام شکل دادن به هویتشان، از تقلید برای درک و تمایز نقش‌ها و رفتارهای مختلف استفاده می‌کنند. دیده می‌شود که کودکان وانمود می‌کنند یک ابرقهرمان یا معلم هستند. همچنین از والدین خود تقلید می‌کنند. این کار به آن‌ها اجازه می‌دهد نقش‌های اجتماعی و پاسخ‌های عاطفی را به شکلی امن و بازی‌گونه کاوش و امتحان کنند.

 

نتیجه‌گیری؛ اهمیت آگاهی بزرگسالان از دلایل تقلید کودکان

 

تقلید هسته اصلی رشد انسان و ابزاری غریزی و قدرتمند است. کودکان برای یادگیری، ارتباط و رشد از آن استفاده می‌کنند. از نظریه‌های بندورا گرفته تا مطالعات نوزادان ملتسوف و دیدگاه‌های توماسلو درباره یادگیری فرهنگی، روان‌شناسی تقلید نشان می‌دهد که رفتار بزرگسالان در شکل‌دهی به ذهن کودکان حیاتی است. درک دلایل تقلید کودکان از بزرگسالان به والدین کمک می‌کند تا آگاهانه‌تر رفتار کنند. بزرگسالان می‌توانند با آگاهی از رفتارهای خود، محیطی را پرورش دهند که همدلی، کنجکاوی و رشد مثبت را تشویق کند. آن‌ها باید همان انسانی شوند که امیدوارند فرزندشان در آینده بشود.