تشخیص و درمان افسردگی پس از زایمان
از هر هشت مادر، یک نفر در سال اول پس از زایمان علائم افسردگی پس از زایمان را تجربه میکند. اگر احساس غم، اضطراب یا درماندگی میکنید، برقراری پیوند عاطفی با نوزاد برایتان دشوار شده یا رسیدگی به کارهای روزمره برایتان غیرممکن به نظر میرسد، ممکن است به افسردگی پس از زایمان مبتلا شده باشید.
آگاهی از روشهای تشخیص و درمان افسردگی پس از زایمان و شناخت حمایتهای موجود، به شما کمک میکند این مرحله جدید از زندگی را با سلامت و آرامش بیشتری سپری کنید.
از کجا بفهمیم به افسردگی پس از زایمان مبتلا شدهایم؟
احساس غم و اضطراب پس از زایمان تا حدی طبیعی است. در دوران بارداری، سطح هورمونهای استروژن و پروژسترون به بالاترین حد خود در طول زندگی میرسد. اما بلافاصله پس از زایمان و بهویژه در ۲۴ ساعت اول، این هورمونها افت شدیدی پیدا میکنند و به سطح پیش از بارداری برمیگردند.
این تغییر هورمونی ناگهانی شبیه به افت هورمونها پیش از شروع قاعدگی است. اما شدت تغییرات هورمونی و روانی پس از زایمان بسیار عمیقتر است. تحلیلهای علمی نشان میدهد افرادی که سابقه سندرم پیش از قاعدگی (PMS) شدید دارند، بیشتر در معرض نوسانات خلقی شدید یا افسردگی پس از زایمان قرار میگیرند.
علاوه بر این، ترشح هورمونهای غده تیروئید نیز پس از زایمان افت میکند. این افت میتواند علائمی شبیه به افسردگی ایجاد کند. پزشک میتواند با یک آزمایش خون ساده، اختلالات تیروئید را بررسی یا رد کند.
تفاوت «اندوه پس از زایمان» و «افسردگی پس از زایمان»
به دلیل تغییرات هورمونی شدید، بسیاری از مادران حالتی به نام اندوه پس از زایمان (Baby Blues) را تجربه میکنند. این حالت شامل موارد زیر است:
-
نوسانات خلقی و گریههای بیدلیل
-
احساس غم، بیحوصلگی و اضطراب
-
کاهش اشتها و اختلال در خواب
این حالت معمولاً ماندگار نیست و ظرف چند روز تا دو هفته خودبهخود برطرف میشود. اما اگر علائم زیر را تجربه میکنید، احتمالاً با افسردگی پس از زایمان روبهرو هستید:
-
خشم، خستگی مفرط یا احساس ناامیدی
-
احساس گناه، شرم یا بیارزشی
-
تغییرات شدید در اشتها (پرخوری یا بیاشتهایی کامل)
-
تغییر در الگوی خواب (بیخوابی شدید یا خوابآلودگی مداوم)
-
از دست دادن علاقه و لذت نسبت به سرگرمیها و کارهای موردعلاقه
-
کنارهگیری از همسر، خانواده و دوستان
-
افکار آزاردهنده درباره آسیب زدن به خود یا نوزاد
-
تداوم علائم اندوه پس از زایمان بیشتر از دو هفته
-
ناتوانی در رسیدگی به نیازهای پایه خود یا نوزاد (مثل غذا خوردن، حمام کردن یا خوابیدن)
پاسخ به سوالات رایج و ابعاد علمی تکمیلی
علت اصلی این تغییرات هورمونی شدید چیست؟
در طول بارداری، جفت مسئول تولید بخش عمدهای از استروژن و پروژسترون است. با خروج جفت هنگام زایمان، منبع اصلی این هورمونها ناگهان قطع میشود. این افت ناگهانی، پیامرسانهای شیمیایی مغز (مانند سروتونین و دوپامین) را تحت تأثیر قرار میدهد. این پیامرسانها مسئول تنظیم خلقوخو هستند.
آیا هورمونهای دیگری هم در این دوران نقش دارند؟
بله. هورمون پرولاکتین (مسئول تولید شیر) و اکسیتوسین (هورمون عشق و پیوند عاطفی) پس از زایمان نوسانات زیادی دارند. اگر در فرایند شیردهی یا جهشهای هورمونی خللی ایجاد شود، ترشح نامتوازن این هورمونها میتواند روی خلقوخوی مادر اثر بگذارد.
روشهای علمی برای درمان و بهبود افسردگی پس از زایمان
رواندرمانی
روشهایی مانند درمان شناختیرفتاری (CBT) به مادر کمک میکنند افکار منفی و استرس را مدیریت کند. این روش یکی از مؤثرترین راههای درمان افسردگی پس از زایمان است.
دارودرمانی
در صورت تشخیص پزشک متخصص، استفاده از داروهای ضد افسردگی ایمن (حتی در دوران شیردهی) میتواند توازن شیمیایی مغز را بازگرداند. این داروها را فقط با تجویز پزشک مصرف کنید.
اصلاح سبک زندگی و حمایت اجتماعی
دریافت کمک از همسر و اطرافیان برای استراحت کافی، تغذیه مناسب و پیادهروی روزانه نقش مکمل و بسیار مهمی در بهبود مادر دارد. از نزدیکان خود بخواهید در این دوران شما را همراهی کنند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
در صورت مشاهده علائم، بدون خجالت یا احساس گناه با پزشک یا مامای خود صحبت کنید. آنها شما را به متخصص روانشناسی یا روانپزشک ارجاع میدهند. افسردگی پس از زایمان یک ضعف شخصی نیست، بلکه یک شرایط زیستی و پزشکی قابل درمان است.
جمعبندی
افسردگی پس از زایمان یک مشکل شایع اما قابل درمان است. با آگاهی از علائم، تشخیص به موقع و استفاده از روشهای درمانی مناسب، میتوانید این دوران را با سلامت و آرامش بیشتری سپری کنید. به یاد داشته باشید که درخواست کمک نشانه قدرت است، نه ضعف.
